BOTOHET MONOGRAFIA „PËRNDJEKJA E MAQEDONASVE NGA FSHATI PRESPAN GORNA GORICA (1924–1933)“

Ka dalë nga shtypi monografia „Përndjekja e maqedonasve nga fshati prespan Gorna Gorica (1924–1933)“, nga Vasil Sterjovski, të botuar nga shtëpia botuese „Logos“ – Qendra për Shkëmbim Kulturor nga Bitola, me mbështetjen e Ministrisë së Kulturës së Republikës së Maqedonisë.

Libri është rezultat i një hulumtimi shumëvjeçar kushtuar një kapitulli tragjik, por të pastudiuar mjaftueshëm të historisë së maqedonasve në Prespë. Fati i fshatit Gorna Gorica paraqet një shembull të rëndësishëm të sfidave politike, sociale dhe kombëtare me të cilat u përball popullsia maqedonase në Prespën e Poshtme gjatë periudhës midis dy luftërave botërore. Mbi bazën e dokumenteve arkivore, korrespondencës diplomatike dhe dëshmive të gjalla, monografia rindërton rrethanat që çuan në eksodin masiv të goricarëve në prill të vitit 1933, si dhe pasojat e tij mbi komunitetin maqedonas.

Vëmendje e veçantë në monografi i kushtohet rolit të Bullgarisë në rastin e goricarëve dhe politikës së saj ndaj popullsisë maqedonase në Shqipëri. Përmes prizmit të raporteve konfidenciale të përfaqësisë së atëhershme diplomatike bullgare në Tiranë, që në vitet ’20 dhe ’30 të shekullit të njëzetë shihet qartë se si Sofia e trajtonte popullsinë maqedonase në Prespë si një instrument të pastër politik për pretendimet e saj territoriale dhe kombëtare ndaj Maqedonisë. Njësoj si atëherë, ashtu edhe sot, historia na tregon se lojërat gjeopolitike mbi kurrizin e maqedonasve nuk janë diçka e re, por një vazhdimësi.

Libri është i ndarë në shtatë kapituj që trajtojnë zhvillimin historik, shoqëror dhe kulturor të fshatit Goricë dhe fatin e popullsisë së tij maqedonase.

Në kapitullin e parë, „Prespa e Poshtme në gjysmën e parë të shekullit XX“, shqyrtohen proceset historike që përfshinë Prespën e Poshtme në periudhën nga Kryengritja e Ilindenit deri në konsolidimin e shtetit shqiptar. Vëmendje e veçantë i kushtohet Prespës e Poshtme gjatë Kryengritjes së Ilindenit, Luftërave Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore, pushtimit grek dhe pasojave të tij, vendosjes së kufijve shtetërorë në rajon, pozitës së Prespës së Poshtme në kuadër të shtetit shqiptar, si dhe identifikimit kombëtar të popullsisë së saj.

Kapitulli i dytë, „Zhvillimi historiko-kulturor i fshatit Goricë“, trajton origjinën dhe formimin e fshatit, komunikimet dhe lidhjet kulturore në rajonin e Prespës, jetën fetare të banorëve, arsimin, organizimin familjar dhe jetën ekonomike në Goricë.

Në kapitullin e tretë, „Pozita gjeografike e Goricës dhe jeta e popullsisë“, analizohen pozita gjeografike dhe karakteristikat natyrore të fshatit, zona malore dhe burimet natyrore, jeta ekonomike dhe bujqësia, si dhe blegtoria dhe aktivitetet sezonale të popullsisë.

Kapitulli i katërt, „Persekutimi i maqedonasve nga Gorica“, i kushtohet rrethanave socio-ekonomike në fshat pas rënies së Perandorisë Osmane, formave të hershme të presionit mbi popullsinë, zhvillimit demografik të Goricës dhe shfaqjes së familjes bejlere Frashëri, si dhe betejës ligjore, presionit institucional, terrorit policor dhe rezistencës së fshatarëve në periudhën nga viti 1925 deri në vitin 1933.

Në kapitullin e pestë, „Kalvari i maqedonasve të dëbuar nga Gorica“, trajtohet shpërngulja e goricarëve, fati i tyre pas dëbimit dhe gjendja në Goricë pas largimit të tyre.

Kapitulli i gjashtë, „Roli i Bullgarisë në rastin e goricarëve me Maliq beun“, analizon rolin e Bullgarisë në këtë rast, reagimet e qeverisë bullgare dhe tensionet diplomatike, bazuar në burime dhe dokumente arkivore.

Në kapitullin e shtatë dhe të fundit, „Tragjedia e goricarëve në letërsi dhe në kujtesën kolektive“, shqyrtohet mënyra se si tragjedia e goricarëve është paraqitur në letërsi dhe si është ruajtur në memorien kolektive të komunitetit maqedonas.

Në fund, shprehen falënderimet e sinqerta për prof. dr. Katerina Todoroska nga Instituti i Historisë Kombëtare për recensionin e saj profesional, si dhe të gjithë atyre që ndihmuan që kjo e vërtetë më në fund të dalë në dritë.

– Ky libër është kontributi im modest në studimin e historisë së maqedonasve në Prespë dhe shpresoj se do të ndihmojë në ruajtjen e kujtesës historike për një kapitull të vështirë, por jashtëzakonisht të rëndësishëm të së kaluarës sonë, thotë autori i monografisë Vasil Sterjovski.

©Makedonium